Ο Κώστας Ανδρέου δημιούργησε γλυπτά, πίνακες και έγχρωμα ανάγλυφα, στα οποία πουλιά, μάτια και ανθρώπινες μορφές εμφανίζονται με πολλές διαφορετικές όψεις. Τα έργα που επιλέξαμε εδώ εκτείνονται από την όρθια ορειχάλκινη σιλουέτα του Oiseau vers le ciel έως τις ξαπλωμένες μορφές του Femme vague.
Ο Ανδρέου (1917–2007) ήταν γλύπτης, ζωγράφος και χαράκτης, με μια ζωή που συνδέθηκε με τη Βραζιλία, την Ελλάδα και τη Γαλλία. Στα κείμενά του περιέγραφε το σχέδιο ως τρόπο να μετατρέψει μια αίσθηση σε εικόνα της φαντασίας και το μέταλλο ως μέσο για να μεταφέρει μια γραμμή στον χώρο. Τα δικά του λόγια και οι παρατηρήσεις των κριτικών του συνοδεύουν τα έργα που ακολουθούν.
Μια φαντασία, πολλά υλικά
Ο Francis Villadier περιέγραψε ένα εργαστήριο με χώρους για τη ζωγραφική, τη χαρακτική, τη γλυπτική, το έγχρωμο ανάγλυφο και το πλάσιμο. Διέκρινε την ίδια φαντασία σε όλες αυτές τις δραστηριότητες, παρότι ο Ανδρέου προσάρμοζε την προσέγγισή του σε κάθε υλικό. Μια καμπύλη, ένα άνοιγμα ή ένα επαναλαμβανόμενο ίχνος μπορεί να επανεμφανιστεί με διαφορετική μορφή σε ένα άλλο μέσο.1
Σχεδιάζοντας στον χώρο
Η γλυπτική είναι ένας τρόπος να εκφράζουμε την ποίησή μας μέσα από μορφές σε διαφορετικά υλικά.
Κώστας Ανδρέου, κείμενο του καλλιτέχνη στο Andreou: Sculpture (Bastas Editions, 1999), σ. 237. Μετάφραση από τα γαλλικά.
Το Oiseau vers le ciel είναι στενό και όρθιο, με επίπεδες επιφάνειες που απλώνονται σαν φτερά από το σώμα του. Μικρά πλέγματα διακόπτουν τον ορείχαλκο και μέσα από τα ανοίγματα φαίνεται το φόντο. Χάρη σε αυτά τα κενά, η ψηλή μεταλλική μορφή μοιάζει ελαφρύτερη.
Ο Ανδρέου περιέγραψε πώς χρησιμοποιούσε ορειχάλκινο σύρμα για να σχεδιάσει τις εσωτερικές και τις εξωτερικές μορφές ενός γλυπτού.2 Το κείμενο Σχεδιάζοντας στον χώρο: η γλυπτική του Κώστα Ανδρέου εξετάζει πώς τα ελάσματα και οι ράβδοι δίνουν μορφή στο Flamenco, στο Germination και σε μια ανοιχτή στήλη.
Στο Oeil Radar, μυτερά ελάσματα περιβάλλουν έναν εκτεθειμένο σκελετό. Μπορούμε να κοιτάξουμε μέσα στο μάτι, ενώ συγχρόνως αναγνωρίζουμε το σχήμα του. Ο Villadier θεωρούσε ότι τα ανοιχτά μάτια του Ανδρέου ίσως εξέφραζαν την περιέργειά του.1 Το κείμενο Μάτια και εσωτερικοί κόσμοι παρουσιάζει αυτό το γλυπτό δίπλα σε τρία ακόμη μάτια, των οποίων οι επάλληλες επιφάνειες και οι λεπτές ράβδοι περικλείουν πολύ διαφορετικά κέντρα.
Εκεί όπου η γλυπτική συναντά το χρώμα
Στο Symphonie d’oiseau, ορειχάλκινες καμπύλες, γωνιώδη κομμάτια και συρμάτινα πλέγματα επικαλύπτονται μέσα σε ένα ορθογώνιο πλαίσιο. Μικρές κόκκινες λεπτομέρειες διακόπτουν το σκοτεινότερο μέταλλο. Οι ακμές που προεξέχουν ρίχνουν σκιές, προσθέτοντας κι άλλες γραμμές στην επιφάνεια.
Ο Villadier περιέγραψε τα ανάγλυφα ως συνάντηση μορφής και χρώματος.1 Στο κείμενο Εκεί όπου η γλυπτική συναντά το χρώμα, το Symphonie d’oiseau παρουσιάζεται μαζί με τρία ακόμη ανάγλυφα. Οι χρωματιστές εσοχές, τα ελάσματα που προεξέχουν και οι σκιές τους δείχνουν πώς συνδυάζονται το χρώμα και το βάθος.
Η ζωγραφική μέσα από τον καθρέφτη
Έτσι, η ζωγραφική μου αναζητά την αρμονία: μια συμφωνία γραφικών ιχνών, σχεδίου, χρώματος και φωτός.
Κώστας Ανδρέου, ενυπόγραφο κείμενο του καλλιτέχνη στο Femme · Femmes: Peintures (Édition G. Giannoussis, 1997). Μετάφραση από τα γαλλικά.
Στην εισαγωγή του στο Femme · Femmes, ο Ανδρέου ξεκινά από το σκίτσο: τα πρώτα ίχνη μέσα από τα οποία κάτι που ένιωσε ή παρατήρησε μπορεί να γίνει εικόνα της φαντασίας. Περιγράφει μια πρακτική που στηρίζεται στη δουλειά, στη συχνή επανεξέταση των επιλογών του και στην αναζήτηση αρμονίας ανάμεσα στο σχέδιο, το χρώμα και το φως.3
Στο Miroir jaune, μικρές πινελιές διασχίζουν τη μορφή και τον χώρο γύρω της. Ανοιχτόχρωμες περιοχές ξεπροβάλλουν μέσα από το κίτρινο πεδίο· τα περιγράμματα επικαλύπτονται και ορισμένες φορές χάνονται από το βλέμμα. Το δοκίμιο της Σοφίας Καζάζη για τους πίνακες με καθρέφτες εξετάζει πώς αλληλεπιδρούν η γυναίκα, το είδωλό της και ο χώρος που την περιβάλλει.4 Οι συγκρίσεις στο κείμενο Γυναίκες και καθρέφτες επανέρχονται σε αυτό το ερώτημα μέσα από πέντε πίνακες, ανάμεσά τους και αυτόν.
Μια βιτρίνα αλλάζει τους όρους της συνάντησης. Τις γυναίκες στο κείμενο Οι βιτρίνες του Άμστερνταμ τις βλέπει κάποιος που κοιτάζει από έξω προς τα μέσα. Οι διαχωρισμοί μέσα στον πίνακα τέμνουν τα σώματά τους και τους χώρους γύρω τους. Η Καζάζη εξετάζει στο δοκίμιό της πώς το βλέμμα του θεατή επηρεάζει την όψη της μορφής.
Μορφές που συναντιούνται
Εκεί όπου συναντιούνται δύο προφίλ, η ίδια σχεδιασμένη γραμμή μπορεί να ανήκει και στα δύο πρόσωπα. Το κείμενο Το φιλί και το ζευγάρι εξετάζει από κοντά αυτή την επαφή, καθώς και τις καμπύλες και τα πυκνά ίχνη που την περιβάλλουν. Στην ερμηνεία της Καζάζη, η τρυφερότητα και η ανησυχία μπορούν να συνυπάρχουν.
Περισσότερα κεφάλια μπορούν να βρεθούν εξίσου κοντά το ένα στο άλλο. Στο κείμενο Η οικογένεια στη ζωγραφική του Ανδρέου, επαναλαμβανόμενες πινελιές και κηλίδες χρώματος συνδέουν μορφές σε διαφορετικά ύψη. Τα πρόσωπα είναι αναγνωρίσιμα, αλλά τα σώματα συχνά συγχωνεύονται με τα επίπεδα γύρω τους. Καθώς αναζητούμε κάθε πρόσωπο χωριστά, προσέχουμε περισσότερο τη σύνθεση στο σύνολό της.
Όταν η μορφή γίνεται κύμα
Η διάκριση ανάμεσα στο σώμα και στον χώρο γύρω του γίνεται ακόμη πιο ρευστή στο Femme vague. Ξαπλωμένες μορφές απλώνονται σε ένα πεδίο στο χρώμα της ώχρας. Οι γραμμές που περιγράφουν έναν ώμο ή έναν γοφό συνεχίζονται σε μεγαλύτερες καμπύλες, δυσκολεύοντας τη διάκριση ανάμεσα στο σημείο όπου τελειώνει ένα σώμα και σε εκείνο όπου αρχίζει μια άλλη κίνηση.
Στη συζήτησή της για το θέμα Amour des vagues, η Καζάζη συνέδεσε τις καμπύλες και τις σπείρες με παλαιότερα γλυπτά του Ανδρέου με σειρήνες και κύματα. Στην ερμηνεία της, οι γυναίκες μεταμόρφωναν τη θάλασσα και μεταμορφώνονταν από αυτήν.5 Το κείμενο Amour des vagues: γυναίκες και θάλασσα εξετάζει τρεις εκδοχές αυτής της αλληλεπίδρασης, όπου μια μορφή μπορεί να είναι συγχρόνως ένα ξαπλωμένο σώμα και μέρος της κίνησης του νερού.
Ο André Perrot συνιστούσε να αποφεύγεται ο υπερβολικά αυστηρός διαχωρισμός της ζωγραφικής του Ανδρέου σε θέματα. Στην ερμηνεία του, τα θέματα αυτά συνδέονται μέσα από το χρώμα, το φως και τη διαρκή αναδιαμόρφωση της γυναικείας μορφής.6
Συνεχίστε την περιήγηση
Ο κατάλογος περιλαμβάνει εικόνες και καταγραφές για τα επιμέρους έργα. Για μουσεία, δημόσιες συλλογές και πληροφορίες επίσκεψης, δείτε τη σελίδα Πού μπορείτε να δείτε έργα του Κώστα Ανδρέου. Για περισσότερα σχετικά με τη ζωή του Ανδρέου και τα κείμενα για την τέχνη του, συνεχίστε στη βιογραφία και στη βιβλιογραφία.
Περιηγηθείτε στον κατάλογο →
Διαβάστε τη βιογραφία →
Δείτε τα βιβλία και τη βιβλιογραφία →
Πηγές και βιβλιογραφία
1. Francis Villadier, δοκίμιο στο Andreou: Sculpture; Bas-reliefs en couleurs (Αθήνα: Bastas Editions, 1999). Οι περιγραφές και οι ερμηνείες του αποδίδονται εδώ στον ίδιο.
2. Κώστας Ανδρέου, κείμενο του καλλιτέχνη στον ίδιο τόμο, σ. 237. Οι τίτλοι, οι χρονολογίες και οι περιγραφές των υλικών των γλυπτών ακολουθούν τις λεζάντες και το γαλλικό τεχνικό σημείωμα του βιβλίου· οι καταχωρίσεις στον κατάλογο περιλαμβάνουν τις αναλυτικές παραπομπές για κάθε έργο.
3. Κώστας Ανδρέου, ενυπόγραφο κείμενο που αρχίζει με τις λέξεις «Depuis mon enfance…», στο Andreou. Femme · Femmes: Peintures (Édition G. Giannoussis, 1997).
4. Σοφία Καζάζη, «Femme et Miroir», στο Femme · Femmes (1997). Το γαλλικό δοκίμιο υπογράφεται Sophie Kazazi· στα στοιχεία των συντελεστών του τόμου το όνομα αναγράφεται ως Sophia Kazazi.
5. Σοφία Καζάζη, «Amour des Vagues», στο Femme · Femmes (1997). Το δοκίμιο δίνει το πλαίσιο για την προσέγγιση του θέματος· οι χρονολογίες των επιμέρους έργων ακολουθούν τις λεζάντες τους. Τα παραθέματα στα ελληνικά σε αυτή τη σελίδα έχουν μεταφραστεί από τα γαλλικά.
6. André Perrot, άτιτλο δοκίμιο στο Andreou. Femme · Femmes: Peintures (Édition G. Giannoussis, 1997). Η προσέγγισή του συνδέει μορφές που επανέρχονται και προειδοποιεί για τους αυστηρούς θεματικούς διαχωρισμούς. Τα κείμενα στους παραπάνω συνδέσμους περιλαμβάνουν πληρέστερη βιβλιογραφία για τα θέματά τους, μεταξύ άλλων τα δοκίμια της Καζάζη «Vitrines d’Amsterdam», «Le baiser» και «Univers féminin – Famille» στον ίδιο τόμο, καθώς και μελέτες της Σαπφώς Μορτάκη.