Στη γλυπτική του Κώστα Ανδρέου, ο ορείχαλκος γίνεται επιφάνεια και γραμμή. Πλατιά ελάσματα ορίζουν ένα περίγραμμα, ενώ ράβδοι και σύρματα διασχίζουν τον χώρο στο εσωτερικό του. Τα ανοίγματα αποκαλύπτουν την κατασκευή και αφήνουν το φόντο να φαίνεται μέσα από το έργο.
Σε κείμενό του που δημοσιεύτηκε στο Andreou: Sculpture (1999), ο Ανδρέου έγραψε ότι ξεκίνησε με τη λάξευση του μαρμάρου και το πλάσιμο του πηλού. Η εργασία με συγκολλημένο ορείχαλκο τού έδωσε τη δυνατότητα να επινοεί απρόσμενες μορφές.1 Περιέγραψε μια διαδικασία που προχωρούσε πέρα από την επιφάνεια:
Με ορειχάλκινο σύρμα σχεδιάζω στον χώρο τόσο το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό.
Κώστας Ανδρέου, κείμενο του καλλιτέχνη στο Andreou: Sculpture (Bastas Editions, 1999), σ. 237. Μετάφραση από τα γαλλικά.
Ο Ανδρέου ξεκινούσε από ένα προκαταρκτικό σχέδιο. Έκοβε και σφυρηλατούσε το μέταλλο κι έπειτα συγκολλούσε τα κομμάτια μεταξύ τους. Όπως εξηγούσε ο ίδιος σε μαρτυρία που παραθέτει η Μορτάκη, το τελικό έργο θύμιζε το σχέδιο χωρίς να το αναπαράγει ακριβώς2.
Στη διάλεξή της το 2008 για τη γλυπτική στη Γαλλία μετά το 1945, η Lydia Harambourg συνέδεσε τα συγκολλημένα ορειχάλκινα ελάσματα του Ανδρέου με ανάλαφρες μορφές που αφήνουν το φως να περάσει.3
Μια μορφή από επίπεδα
Στο Flamenco (1958), καμπύλα ελάσματα και στενές λωρίδες υψώνονται από μια ανοιχτή κατασκευή. Μια μακριά διαγώνια διασχίζει το κέντρο, δίπλα σε ένα στρογγυλεμένο άνοιγμα από το οποίο φαίνεται ο τοίχος πίσω από το έργο. Οι λεπτές ακμές φωτίζονται, ενώ τα πλατύτερα επίπεδα φαίνονται σχεδόν μαύρα. Κοντά στη βάση, οριζόντιες ράβδοι απλώνονται κάτω από τη στενή κατακόρυφη μορφή.
Η Εθνική Πινακοθήκη περιγράφει τη γλυπτική του Ανδρέου ως μια τέχνη που διατηρεί την επαφή με αναγνωρίσιμα θέματα, ενσωματώνοντας αφαιρετικά, σουρεαλιστικά και εξπρεσιονιστικά στοιχεία. Στην περιγραφή της αναφέρονται ανθρώπινες μορφές, ζώα και πουλιά.4 Στο Flamenco, η ανοδική κίνηση και τα κεκλιμένα επίπεδα εξακολουθούν να υποβάλλουν μια μορφή, ακόμη κι όταν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς το σώμα της.
Ο χώρος στο εσωτερικό
Σε μια άλλη μαρτυρία που παραθέτει η Μορτάκη, ο Ανδρέου περιέγραφε πώς έφτιαχνε πουλιά μόνο με τον σκελετό τους και πώς, στη συνέχεια, άρχισε να γεμίζει ξανά τη φόρμα. Έβλεπε σε αυτό έναν διάλογο ανάμεσα στην εξωτερική και την εσωτερική μορφή2.
Στο Germination (1994), τα στοιχεία βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο, σχηματίζοντας μια στρογγυλεμένη μορφή. Δύο επιφάνειες που μοιάζουν με κελύφη περιβάλλουν ένα πλέγμα από ράβδους και έναν οδοντωτό δίσκο. Οι ράβδοι απλώνονται ακτινωτά, διασταυρώνονται και ενώνονται σε διάφορες κατευθύνσεις, αφήνοντας μικρά τριγωνικά και ακανόνιστα κενά. Στο πάνω και στο κάτω μέρος, οι δύο λοβοί του εξωτερικού περιγράμματος πλησιάζουν μεταξύ τους.
Το ανοιχτόχρωμο φόντο φαίνεται μέσα από το πλέγμα, αλλά σε ορισμένα σημεία οι διασταυρώσεις είναι τόσο πυκνές ώστε κρύβουν ό,τι βρίσκεται πίσω τους. Πλατιές επιφάνειες του κελύφους εναλλάσσονται με αυτό το πυκνό εσωτερικό. Η διαφορά ανάμεσα στην επιφάνεια και στο άνοιγμα φαίνεται σε ολόκληρη τη μορφή, από τις εξωτερικές ακμές της ως τη μικρή οπή στον κεντρικό δίσκο.
Ο Jean Cathelin έδωσε στον κενό χώρο την ίδια σημασία με τη συμπαγή μορφή, γράφοντας για τα γλυπτά και τα ανάγλυφα του Ανδρέου από συγκολλημένο ορείχαλκο. Το κείμενό του αναδημοσιεύεται στον τόμο Femme · Femmes: Peintures του 1997.5 Στο Germination, τα κενά παρουσιάζουν την ίδια ποικιλία σχημάτων με τα κομμάτια μετάλλου που τα περιβάλλουν.
Η κατασκευή υψώνεται
Στο Colonne ouverte et évolutive (1971), μακριές κατακόρυφες ράβδοι διατρέχουν μια διαδοχή από μορφές που προεξέχουν. Ένα πλατύ τριγωνικό έλασμα απλώνεται στο πάνω μέρος. Χαμηλότερα, καμπύλα ελάσματα, στρογγυλά σχήματα και σειρές από πυκνά τοποθετημένες βέργες διακόπτουν τις κατακόρυφες γραμμές. Ορισμένα τμήματα είναι πυκνά· άλλα αφήνουν τις ράβδους εκτεθειμένες πάνω στο σκοτεινό φόντο.
Οι ράβδοι διατηρούν την ίδια κατεύθυνση, ενώ το πλάτος και η πυκνότητα της κατασκευής αλλάζουν. Κοντά στο κάτω μέρος, μια πλατιά καμπύλη επιφάνεια δίνει στην κατασκευή ένα σχήμα που μοιάζει με μπολ. Ψηλότερα, οι ακμές προεξέχουν και στις δύο πλευρές της κεντρικής δέσμης.
Στην κορυφή, μεμονωμένες ράβδοι συνεχίζονται πέρα από το τελευταίο πλατύ έλασμα. Η στήλη καταλήγει σε χωριστές γραμμές, με κενό ανάμεσά τους. Εδώ γίνεται ιδιαίτερα απτή η περιγραφή του Ανδρέου για το σχέδιο στον χώρο: μια γραμμή έχει πάχος, ρίχνει σκιά και φαίνεται με φόντο ό,τι βρίσκεται πίσω της.6
Επιστροφή στο «Γνωρίστε τον Κώστα Ανδρέου» →
Περιηγηθείτε στον κατάλογο →
Πού μπορείτε να δείτε έργα του Κώστα Ανδρέου →
Πηγές και βιβλιογραφία
1. Κώστας Ανδρέου, κείμενο με την υπογραφή «Andreou Constandinos», στο Andreou: Γλυπτική / Sculpture. Bas-reliefs en couleurs (Αθήνα: Bastas Editions, 1999), σ. 237. Το παράθεμα έχει μεταφραστεί από τα γαλλικά. Η αναφορά στα πρώτα υλικά του και στην εργασία του με συγκολλημένο ορείχαλκο ακολουθεί τη δική του αφήγηση.
2. Σαπφώ Α. Μορτάκη, Η καλλιτεχνική μετανάστευση στην Ελλάδα: από τον 19ο στον 20ό αιώνα (1870–1970): η περίπτωση του Κωνσταντίνου Ανδρέου, διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2010, κύριος τόμος, σσ. 286 και 309–310. Στα αποσπάσματα αυτά, η περιγραφή της Μορτάκη για τον τρόπο εργασίας του συνδυάζεται με αναμνήσεις του καλλιτέχνη που η ίδια παραθέτει από παλαιότερες δημοσιεύσεις. Αφορούν γενικά τον τρόπο με τον οποίο δούλευε και δεν αναφέρονται συγκεκριμένα στο Germination.
3. Lydia Harambourg, «La sculpture en France après 1945», διάλεξη στην Académie des beaux-arts, 5 Μαρτίου 2008· το κείμενο δημοσιεύτηκε από το Institut de France στις 6 Απριλίου 2008. Το απόσπασμα για τον Ανδρέου βρίσκεται στην ενότητα «Les sculpteurs de métal».
4. Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, «Ανδρέου Κωνσταντίνος» [Κώστας Ανδρέου], λήμμα για τον καλλιτέχνη, χωρίς ημερομηνία. Η περιγραφή των παραστατικών θεμάτων και των αφαιρετικών, σουρεαλιστικών και εξπρεσιονιστικών στοιχείων αφορά τη γλυπτική του γενικά.
5. Jean Cathelin, απόσπασμα κριτικού κειμένου που αναδημοσιεύεται στο Andreou. Femme · Femmes: Peintures (Édition G. Giannoussis, 1997). Η παρατήρησή του αφορά γενικά τα γλυπτά και τα ανάγλυφα από συγκολλημένο ορείχαλκο· δεν αποτελεί σχόλιο που αναφέρεται συγκεκριμένα στο Germination.
6. Οι τίτλοι και οι χρονολογίες των έργων ακολουθούν τις λεζάντες στο Andreou: Sculpture (Bastas Editions, 1999)· ο συγκολλημένος ορείχαλκος αναφέρεται στο γαλλικό τεχνικό σημείωμα του βιβλίου. Οι περιγραφές και οι συγκρίσεις των τριών έργων που παρουσιάζονται εδώ βασίζονται σε παρατηρήσεις του Αρχείου πάνω στις αναπαραγωγές τους. Οι γενικές απόψεις του καλλιτέχνη και των κριτικών διακρίνονται από τα σχόλια για ένα συγκεκριμένο έργο.