Στο Oiseau vers le Ciel (1978), μια μακριά αιχμή υψώνεται πάνω από τις απλωμένες επιφάνειες του πουλιού. Το στενό κάτω μέρος του σώματος ακουμπά στη βάση με ένα μόνο λεπτό στήριγμα. Ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα, διπλωμένα ελάσματα και μικρά ανοίγματα με πλέγμα δίνουν στη μορφή ένα ανομοιόμορφο περίγραμμα με συνεχείς εναλλαγές. Το γλυπτό στέκεται σταθερά στο βάθρο του, αλλά η όλη στάση του στρέφει το βλέμμα προς τα πάνω.
Τα πουλιά επανέρχονται σε όλο το γλυπτικό έργο του Κώστα Ανδρέου, εκφράζοντας πολύ διαφορετικές διαθέσεις. Στη μελέτη της για το έργο του, η Σαπφώ Α. Μορτάκη βλέπει στο πληγωμένο πουλί του 1954 μια εικόνα ευαλωτότητας και πεισματικής αντίστασης. Σε άλλα πουλιά διακρίνει μια αίσθηση ελευθερίας.1
Στα τέσσερα έργα συναντούμε μια μορφή που τείνει προς τα πάνω, ένα πουλί που δεν πετά, μια ανοιχτή αεροστατική κατασκευή και ένα έγχρωμο ανάγλυφο.
Ένα πουλί που δεν πετά
Στο Oiseau qui ne vole pas (1994), μια αιχμή στα δεξιά και επίπεδες επιφάνειες που προεξέχουν στα αριστερά απλώνουν την πλατιά σιλουέτα προς τα πλάγια. Διπλωμένες επιφάνειες υψώνονται και χαμηλώνουν κατά μήκος του γαλαζοπράσινου σώματος, ενώ μια ορθογώνια προεξοχή διακόπτει το πάνω περίγραμμά του. Χάρη στο λεπτό στήριγμα, κάτω από μεγάλο μέρος της μορφής μένει κενός χώρος, που αναδεικνύει την ισορροπία της.
Δίπλα στο ψηλό Oiseau vers le Ciel, το πουλί αυτό απλώνεται στον χώρο πάνω από το βάθρο του. Η αντίθεση προκύπτει από τα ίδια τα σχήματα: η μία σύνθεση συγκεντρώνει τη δύναμή της κατά μήκος ενός κατακόρυφου άξονα, ενώ η άλλη αναπτύσσεται χαμηλά και σε πλάτος. Η πτήση παραμένει ζήτημα κατεύθυνσης και ισορροπίας, ακόμη κι όταν ο τίτλος την αρνείται.
Πέρα από τα φτερά
Στο Aérostatique (1968), λεπτές ράβδοι εκτείνονται πολύ ψηλότερα και χαμηλότερα από την κεντρική κατασκευή. Μια μικρή κόκκινη επιφάνεια συγκρατεί το βλέμμα κοντά στο μέσο, ενώ οι επαναλαμβανόμενες ράβδοι, τα μικρά εγκάρσια στοιχεία και οι στρογγυλεμένες απολήξεις το οδηγούν προς τα έξω. Μεγάλο μέρος του έργου αποτελείται από τα κενά ανάμεσα σε αυτές τις γραμμές. Το σκούρο φόντο της φωτογραφίας βοηθά να διακρίνουμε καθαρά την ανοιχτή κατασκευή.
Η Μορτάκη συνδέει τις όλο και πιο λεπτές γραμμικές κατασκευές του Ανδρέου με τα αεροστατικά του θέματα και την εντύπωση ελαφρότητας. Όταν εξετάζει τα αερόστατα, τονίζει την ψευδαίσθηση μορφών απαλλαγμένων από το βάρος. Στο γλυπτό που βλέπουμε εδώ, ο τίτλος παραπέμπει στην άνωση, ενώ ο εκτεθειμένος σκελετός αφήνει τον περιβάλλοντα χώρο ορατό.2
Το θέμα επεκτείνεται και σε φανταστικά διαστημόπλοια. Με βάση τη μελέτη της Michèle Dubreucq, η Μορτάκη παρομοιάζει ένα γλυπτό διαστημόπλοιο του 1973 με ένα μεγάλο πουλί που εξορμά στο διάστημα και το ερμηνεύει ως μια νοερή απόδραση από τη βία και τις πιέσεις του τεχνολογικού πολιτισμού.2
Ρυθμός στο ανάγλυφο
Στο Symphonie d’oiseau (1963), το θέμα παίρνει τη μορφή ορθογώνιου αναγλύφου. Καμπύλες μορφές επικαλύπτονται, ραβδωτές λωρίδες αλλάζουν κατεύθυνση και κόκκινες λεπτομέρειες ξεχωρίζουν στις χρυσαφένιες και σκοτεινές επιφάνειες. Κάποιες γραμμές ανοίγονται σαν βεντάλια· άλλες συγκεντρώνονται σε πυκνές ομάδες. Το βλέμμα περνά από τις πλατιές επιφάνειες στα πυκνά δουλεμένα σημεία, βρίσκοντας κάθε φορά διαφορετικό ρυθμό.
Ο μουσικός τίτλος μάς καλεί να προσέξουμε αυτές τις επαναλήψεις και τις παραλλαγές. Εδώ, η αίσθηση της κίνησης αναπτύσσεται πάνω στην επιφάνεια μέσα από τις αλλαγές στην κατεύθυνση, στα διαστήματα και στο χρώμα.
Δείτε επίσης τα κείμενα Σχεδιάζοντας στον χώρο και Εκεί όπου η γλυπτική συναντά το χρώμα.
Πηγές
1. Σαπφώ Α. Μορτάκη, Η καλλιτεχνική μετανάστευση στην Ελλάδα: από τον 19ο στον 20ό αιώνα (1870–1970): η περίπτωση του Κωνσταντίνου Ανδρέου, διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2010, κύριος τόμος, σσ. 315–316.
2. Μορτάκη, ίδια διατριβή, κύριος τόμος, σσ. 316 και 322–323. Η παρομοίωση του διαστημοπλοίου του 1973 με ένα μεγάλο πουλί βρίσκεται στη σ. 323, σημ. 305, όπου η Μορτάκη παραπέμπει στη Michèle Dubreucq, Andréou: 40 ans de sculpture (1975), σ. 28. Βιβλιογραφική εγγραφή του τόμου της Dubreucq.
Οι τίτλοι και οι χρονολογίες των έργων ακολουθούν τις λεζάντες που ελέγχθηκαν στον τόμο ANDREOU / ΓΛΥΠΤΙΚΗ / SCULPTURE: BAS-RELIEFS EN COULEURS (Αθήνα: Bastas Editions, 1999), σσ. 32, 37, 89 και 26 αντίστοιχα. Η αναφορά στον συγκολλημένο ορείχαλκο ως υλικό βασίζεται στο ελληνικό και το γαλλικό τεχνικό σημείωμα του τόμου. Καταλογογραφική εγγραφή του τόμου. Οι πληροφορίες για τις σημερινές συλλογές προέρχονται από τις εγγραφές του Αρχείου στους παραπάνω συνδέσμους· το Hellenic Diaspora Foundation καταγράφει επίσης το πουλί που δεν πετά στη συλλογή του. Το Αρχείο περιγράφει τα τέσσερα έργα με βάση τις αναπαραγωγές τους.
Επισκεφθείτε τη σελίδα «Γνωρίστε τον Κώστα Ανδρέου» →
Περιηγηθείτε στον κατάλογο →